نوبختى بودند . پيش از همه بايد از كتاب التوحيد نوشته ابو سهل نوبختى نام برد « 1 » كه بزرگ‌ترين متكلم شيعى عصر خويش ، و مبدع آراى جديدى بود . وى هم‌چنين كتابى دربارهء صفات الهى نوشته بود . كتاب‌هاى ديگرى از وى نام برده شده كه در اثبات وجود صانع و حدوث عالم هستند . كتاب حدوث العالم ، استحالة رؤية القديم و كتاب النفى و الاثبات از اين قبيل مىباشند . او كتاب‌هايى نيز در همين موضوع در ردّ آراى ديگران داشت ، از جمله كتابى در ردّ رسالهء ابو عيسى ورّاق ، متكلم معروف قرن سوم هجرى ، دربارهء قدمت اجسام ، كتابى دربارهء عقيدهء جبرگرايان نسبت به مخلوقات ، و كتابى در ردّ عقايد ابن ابى العتاهيه در توحيد . « 2 » مشابه آثار ابو سهل را در تأليفات متكلم ديگر اين عصر ، حسن بن موسى نوبختى مىيابيم . وى دو كتاب به نام حدوث العالم و انكار رؤية اللّه داشت . « 3 » وى هم‌چنين دو كتاب در توحيد ، به نام‌هاى التوحيد الكبير و التوحيد الصغير نوشته بود . از كتاب‌هاى ديگر وى در اين موضوع ، دو كتاب در مسألهء جبر ، و كتابى در مسأله استطاعه ، بنا به عقيدهء هشام و كتابى در ردّ عقيدهء قائلين به رؤيت خدا مىباشند . « 4 » از ديگر تأليفات در موضوع خداشناسى ، كتاب الابتهاج فى اثبات اللذات العقلية لله تعالى است كه توسط ديگر متكلم خاندان نوبختى ، ابو اسحاق ابراهيم نوبختى نوشته شده است . « 5 » امامت امامت از مهم‌ترين مسائل اعتقادى و در عين حال امور اختلافى بود كه شيعيان توجه زيادى به آن داشتند . در اين زمينه نيز محدثان و متكلمان شيعه آثار متنوعى تأليف كردند و كتاب‌هاى متعددى تحت عنوان « الامامه » در اين عصر

--> ( 1 ) . النديم ، الفهرست ، ص 251 ؛ طوسى ، همان ، ص 57 و ابن شهر آشوب ، معالم العلماء . ( 2 ) . طوسى ، همان و نجاشى ، همان ، ص 32 . ( 3 ) . النديم ، همان ، ص 251 ؛ طوسى ، همان ، ص 89 و ذهبى ، تاريخ الاسلام ، ج 22 ، ص 308 . ( 4 ) . نجاشى ، همان ، ص 63 . ( 5 ) . ر . ك : اقبال ، خاندان نوبختى ، ص 166 .